İştirak Nafakası: Çocuk Bakım ve Eğitim Masraflarına Katılım

Boşanma sürecinde çocukların korunması, Türk Hukuku’nun en kutsal ve tavizsiz ilkelerinden biridir. Boşanma neticesinde müşterek çocuğun velayeti eşlerden birine bırakıldığında, diğer eş velayet hakkını kaybetse dahi çocuğun masraflarına katılma borcundan kurtulamaz. Türk Medeni Kanunu’nun 182/2. maddesinde düzenlenen bu yükümlülüğe İştirak Nafakası denir.

1. İştirak Nafakasının Amacı ve Kamu Düzeni Niteliği

İştirak nafakası anne ya da babaya değil; doğrudan doğruya çocuğun menfaatine bağlanır. Bu nedenle hukuk sistemimizde kamu düzenine ilişkin kabul edilir. Bunun en önemli iki hukuki sonucu şunlardır:

• Feragat Geçersizdir: Anne ya da baba boşanma protokolünde Çocuk için hiçbir nafaka istemiyorum şeklinde taahhüt vermiş olsa dahi, bu feragat çocuğu bağlamaz. Velayet sahibi ebeveyn sonradan her zaman iştirak nafakası davası açabilir.
• Hakim Re’sen Hükmeder: Dava dilekçesinde açıkça nafaka talep edilmemiş olsa dahi, Aile Mahkemesi hakimi çocuğun üstün yararı gereğince iştirak nafakasına kendiliğinden hükmetmek zorundadır.

2. Nafaka Miktarı Hangi Kriterlere Göre Belirlenir?

20 yıllık dava tecrübemizde şahit olduğumuz üzere, ezbere belirlenen nafaka miktarları çocukların gelişiminde ciddi mağduriyetler yaratmaktadır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararlarına göre iştirak nafakası tayininde şu faktörler gözetilir:

• Çocuğun Yaşı ve Eğitimi: Okul öncesi, ilköğretim ya da lise çağındaki çocuğun zorunlu ihtiyaçları, kitap, servis, kırtasiye ve özel yetenek kursları.
• Özel Okul ve Sağlık Masrafları: Evlilik devam ederken çocuğun alıştığı eğitim ve yaşam standardı kural olarak boşanmadan sonra da sürdürülmelidir.
• Anne ve Babanın Mali Gücü: Her iki ebeveynin gelir düzeyi, taşınmaz varlığı ve geçindirmekle yükümlü olduğu diğer kişiler karşılaştırmalı olarak değerlendirilir.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi İlkesi: İştirak nafakasının miktarı tayin edilirken, çocuğun alıştığı hayat seviyesi korunmalı, ana ve babanın sosyal-ekonomik durumları arasında adil ve hakkaniyete uygun bir denge kurulmalıdır.

3. İştirak Nafakası Ne Zaman Sona Erer?

Kural olarak iştirak nafakası, çocuğun 18 yaşını doldurması (ergin olması) ile kendiliğinden sona erer. Çocuğun 18 yaşından önce evlenmesi veya mahkemece ergin kılınması (kazai rüşt) hallerinde de iştirak nafakası son bulur. Çocuk 18 yaşını doldurmasına rağmen üniversite veya yükseköğrenim hayatına devam ediyorsa, iştirak nafakası yardım nafakasına dönüşür ve reşit olan genç tarafından bizzat talep edilir.